Örnek HTML sayfası
Bugun...



ARABA AŞI YEMEĞİNİN TARİHİ KÖKENİ!
Tarih: 07-12-2019 23:01:04 Güncelleme: 07-12-2019 23:09:04 + -


Araştırmacı yazar İsmail Uçakcı, Araba Aşı yemeğinin tarihi kökenini, kime ait olduğunu ve yemeğin özelliklerini yazdı!

facebook-paylas
Tarih: 07-12-2019 23:01

ARABA AŞI YEMEĞİNİN TARİHİ KÖKENİ!

İsmail UÇAKCI
Araştırmacı yazar-Tarihçi

 

DULKADİRLİ TÜRKMEN YEMEĞİ ARABA AŞI...

 

     Kar yağdı, Dulkadirli Türkmenleri harekete geçti. Kültürel yemeklerini yaparak koru, komşu, eş, dost ortamlarında ata kültürlerini yâd etmeye başladılar. Yine yerel gazete ve araştırmacalar, yemeğin ismi ve menşei konusunda görüş aktarmaya ve bu Türkmen yemeğinin adının “Arap Aşı, Ara Aşı, Arabaaşı” olduğu yazılarını yazmaya başladılar.

     Arap hayranı araştırmacılar, Arap mutfağına özgü yemek diye iddialarda bulunur ve iddialarını desteklemek için Hz. Peygamberimizin böyle bir yemek yediği tezini savunurlarken, kimisi de Ara Aşı, yani yemek aralarında atıştırmalık yenilen bir yemek türü olduğu iddialarını gündemlerine alır, kimisi  de yemeğin ismi ve okunuşu üzerine takılır ve yemeğin ismi ve okunuşunun “arabaşı, arabaaşı” olduğu  iddialarında bulunurlar.

     Oysa yukarıda da değinildiği gibi bu yemek Dulkadirli Türkmen mutfağına özgü bir yemektir. Yemeğin aslına uygunu da Dulkadirli Devleti’nin Başkent olarak kullandığı Bozok yaylası ve sancak merkezinde kurulmuş Çorum/Boğazkale, Sungurlu, Alaca, Ortaköy yöresi, Yozgat/merkezi, Aydıncık, Sorgun, Çekerek, Yerköy yöresi köylerinde yapılır ve yenilir.

     Araba Aşı veya Arabaşı, Dulkadirli Türkmen yurtları Kırşehir, Nevşehir, Kırıkkale, Kahramanmaraş, Sivas, Kayseri, Aksaray yöresi ve 18. Yüzyıl tehcirleriyle söz konusu bölgelerden Afyon, Aydın, Eskişehir, Kütahya gibi Batı Anadolu bölgesine gönderilmiş Bozok Türkmenleri tarafından bilinir ve yenilir.

     Kışın karlı günlerinde, kanatlı av hayvanlaryla yapılan bu yemek kaşıksız yenilemeyecek  yemek türlerindendir. Arap ülkelerinde kar yağmaması ve kış olmaması, kanatlı hayvan avcılığının zayıf olması, tarihte kaşık kültürünün bulunmaması, söz konusu yemeğin yüzyıllardan beri Dulkadirli Türkmen yurtlarında yapılıp yeniliyor ve hakkında deyimler söylenip, hikayeler anlatılıyor olması, bu yemek türünün Arap mutfağına özgü olduğu iddialarını çürütüyor ve Dulkadirli Türkmenlerine özgü bir yemek türü olduğunu netleştiriyor.

     Arabaşı denilen bu yemek türü, yemek aralarında atıştırma amacıyla yenilen bir yemek türü olamaz;  öyle ki, hamur ve bol etle yapılan bu yemeğin besin değeri oldukça yüksektir. Yemeğin akşam saatlerinde yenilmesi, çorbası içerisine konulan etlerin doğranmadan elle siftinerek büyük lokmalar halinde konulması, lokmalar yutulurken büyük kaşık kullanılması, kaşık içerisine alınmış etler ve hamurun çiğnenilmemesi ve de Araba Aşı ziyafetlerinde ekmek, tatlı, salata, yemek türü başka hiçbir yiyeceğin sofraya konulmaması bu yemeğin Ara aşı, yani yardımcı yemek olmadığını göstermektedir.

     Dulkadirli Türkmen ağız ve aksanları genel Türkçeden çok farklıdır. Örneğin, Akça koyunlu sözcüğü “Ağc(a)oğnü” sesiyle, Yirmi ikinci gün sözcüğü de “Yığirmiikinciuğün” sesiyle, Sarıkaya sözcüğü “Sarağya” sesiyle seslendirilir. Bu bağlamda Araba Aşı yemeğinin  “Arabaaşı” sesiyle seslendirilmesi bu ahalinin ağız özelliklerinden, diğer bir anlatımla Türkçeyi kendilerine özgü kullanmalarından kaynaklanır.

Araba Aşı’nın Yapılışı:

     Kışın karlı günlerinde köy odalarında toplanan köylüler, gençlerini ava salarlar. Gençler, köy arazisine dağılırlar; karlama adı verilen bağırma, çağırma yoluyla kanatlı av hayvanlarını avlaklarından kaldırırlar/uçururlar. Avlağından kalkmış, bir yöne doğru uçmakta olan av hayvanı (örneğin Keklik) karla kaplı beyaz zemin ve doğada avcılar tarafından görülür.

     Kekliği gören avcı diğer avcıya “şu dereye, şu tepeye doğru varıyo, şu tarlanın hendeğine düştü, bu bağın kenarındaki çalıların arasına girdi” diye bağırıp yer belirterek diğer avcılar haberdar edilir. Kekliğin konduğu bölgede konuşlanmış avcı müdahale eder, yerlerin kar olmasından dolayı aç kalmış, uçuşturmaktan da yorgun, bitkin düşmüş kekliği tutar/yakalar. Bu hareketler tekrar tekrar devam eder, gençler akşam köy odasında düzenlenecek Araba Aşı yeme etkinliğine onlarca kekliği tutarak getirirler.

     Gençler avda iken, köy odasında bekleyen erişkinler, Araba Aşı hamurunu yapıp, sinilere (tepsi) dökerek kar üzerinde soğumaya bırakırlar. İyice soğuyunca, siniler üzerinde (bir nevi baklava dilimi gibi) keserek lokmalar haline getirip gençlerin avdan gelmesini beklemeye başlarlar.!

     Gençler, avdan gelirler, avlarını bırakırlar. Islanmış üstlerini başlarını ocak başında ısıtıp, yorgunluklarını atmaya çalışırlarken, yaşlılar getirilen avların teleklerini yolup, temizliklerini yapar, çay ya da bağ kazanları adı verilen büyük kazanlara koyarak Araba Aşı çorbasını yapmaya koyulurlar.

     Diğer pek çok yemekte olduğu gibi Araba Aşı yemeği hamuru ve çorbasını daha iyi yapmada hünerli kişiler vardır. Bu hünerli kişiler tarafından yapılan çorba da bol et, salça, acı pul biberi, koyuluk kıvamını bulması için azıcık kavrulmuş un, tuz, ekşi olarak güz aylarından kurutulmuş dağ eriği kurusu malzemeleri kullanılır.!

     Çorba pişerken köy odasında kurulan tablalar ve yahut siniler (yer sofraları) hazırlanır. Çorbanın pişmesiyle birlikte tablalar üzerine konulmuş hamur ortasında açılmış bir daire içerisine çorba tası konulur. Oda da bulunan yaşlılar, misafir ve gençler durumlarına göre baş tabla, alt tabla olarak tablalara otururlar. Yaşlı bir kişinin yemek duası ve günün önemini belirten kısa konuşmasıyla katılımcılar hep birlikte tabla üzerindeki hamur ve çorbaya, diğer bir anlatımla aynı tabağa kaşıklarını sallarlar.!

     Söz konusu örnekleme, köy odalarında, tüm köylü ya da mahallenin katıldığı küçük bir tören niteliğinde geçen Araba Aşı yeme etkinliğidir. İnsanlar genel ve geniş katılımlı etkinliklerini böyle yaparlarken, daha küçük sıra geceleri ve aile ortamlarında yapılan Araba Aşı etkinlikleri daha küçük geçer. Bu etkinliklerde kanatlı av hayvanları yerine tavuk, kaz (badı), hindi (culuk) ördek (şibi) gibi evcil hayvanlar da kullanılabilmektedir.

     Köy odalarında yapılan Araba Aşı etkinlikleri erkeklere özgü iken, sıra geceleri ve aileler arası yapılan etkinliklere kadın ve erkekler birlikte katılırlar. Sıra düzeni ile yapılan bu etkinlikte aileler geniş misafir odalarını açarlar ve erkekler odanın baş köşesinde oturup kendi aralarında muhabbetlerini yaparlarken, kadınlar odanın alt köşesinde otururlar ve kendi aralarında muhabbetlerini yaparlar.!

     Deyimlere, hikâyelere, manilere konu olmuş Araba Aşı yemeğinin kendine göre yeme kuralları bulunur. Kaşık önce tepsi içerisinde bulunan hamura sunulur. Hamur alınır ve çorba tasına sokulur, hamur kaşıktan çorba tabağına düşürülmeden kaşık çorba ile doldurulması ve geri çekilip, ağza alınarak hamur çiğnenilmeden yutulması gerekmektedir.!

     Hamuru düşüren veya bol ve iri etli çorbayı çiğnemeye yeltenen kişi cezalandırılır ve bu kusuru işleyen kişi bir daha ki Araba Aşı ziyafetini vermek zorundadır.

     Hakkında deyimler söylenip, hikayeler anlatılan bu kültürel geleneğin günümüzde Bozok yaylasında kurulmuş şehir, kasaba, köy ahalileri büyükşehirlerde kurdukları dernekleriyle yaşattığı görülür.!

 




Kaynak: İsmail Uçakcı

Editör: Kürşat Kafkaslıoğlu

Bu haber 846 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÜLTÜR-SANAT Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
383 Okunma
380 Okunma
323 Okunma
309 Okunma
252 Okunma
182 Okunma
152 Okunma
131 Okunma
130 Okunma
102 Okunma
99 Okunma
85 Okunma
1198 Okunma
1172 Okunma
1136 Okunma
1118 Okunma
1087 Okunma
1075 Okunma
1073 Okunma
1057 Okunma
1034 Okunma
1020 Okunma
956 Okunma
932 Okunma
SON YORUMLANANLAR
YUKARI