escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan escort bursa bayan eskişehir escort istanbul escort istanbul escort şişli escort izmit escort istanbul escort fatih escort escort kayaşehir escort konya vtunnel
Bugun...



Kazak Edebiyatı/ K.H.Menges
Tarih: 26-01-2017 15:37:34 + -



facebook-paylas
Tarih: 26-01-2017 15:37

Kazak Edebiyatı/ K.H.Menges

Yirmili yılların sonlarında göçebe ve Ümmî unsurun üstün geldiği Türkistan kavimlerinde tabii ki bir edebiyat geleneğinden söz etmek güçtür. Kazaklar, mesela Rus ihtilalinden önce %98 oranında ve yirmili yılların sonunda %77 oranında Ümmî idiler. Çok küçük bir üst tabaka yüksek Çağatay edebiyatını okuyordu. Bunun yanısıra da Arap harfleriyle yazılı Türk dillerine ait kitaplar, özellikle Kazan Tatarcasıyla yazılmış olanları (bu dilde 19. Yüzyılın sonuna doğru hatırı sayılır bir edebiyat oluşmuştu) arasıra da Rusça yazılmış kitapları okuyorlardı. Geri kalanların hepsi için daha evvel olduğu gibi sadece bir "sözlü edebiyat" vardı: Çoğunlukla destan karakterinde olup Cırcılar ("şarkıcılar") veya Akin (Farsçada Ahund, yazı bilir ve şair anlamındadır), Türkistan steplerinin destancıları, gezgin şairleri tarafından sürdürülen, renklendirilen ve hatta zaman zaman da değiştirilen bir edebiyat vardı. Volga ile Altay arasındaki steplerde saygı gören ve otuzlu yıllarda ihtiyarlıklarında meşhur olan Gambul Gabay-Ulu (Gabayev, 1846-1945)’ya gelinceye kadar ve Buhar-Girau (1693-1787)’dan başlamak şartıyla pek çok Cırcı vardır. Ama gerçek bir yazılı edebiyat ancak Türkistan’ın Ruslar tarafından alınmasıyla başlar. (19. Yüzyılın ikinci yansı). Önce tam manasıyla didaktik olup, Kazak boylarının yetiştirilmesini hedef alan aydınlanma edebiyatı ortaya çıktı. Bu edebiyat, herşeyden önce şu üç isimle içiçedir: Çokan Velihanov (1837-1865), İbray Altınsarin (1841-1889) ve Abay Kunanbayev (1845-1904). Bunların ilki, Kasımı Hanı sülalesinden olup, Rus ordusunda subaydı ve aynı zamanda Çungarya ile Tiyenşan’a özel araştırma gezileri yapan iyi bir coğrafyacı ve etnolog idi. O, Kırgızların destan şiirlerini, bu arada Manas Destanı’nı kulaktan yazıya geçirmeye ’başlayan ilk kimsedir. Dostoyevski ile arkadaştı. İhtilalci değil, ıslahatçı idi.

Altınsarin, bütün benliği ile pedagogdu. Önceleri Rusça’dan Kazakça’ya tercümeler yaptı, sonra da Rus edebiyatının ve bu yolla tanıdığı Avrupa edebiyatının etkisi altında kendisi de bir yazar oldu.

Edebiyat yönünden, şüphesiz, en kuvvetli şahsiyet ve aynı zamanda da Kazak realizminin bir öncüsü olan Abay Kunanbayev’dir. Edebiyat alanında iyi yetişmiş ve Çağatay edebiyatı yanında Fars ve Arap edebiyatını da okuyabilen bir şarklı idi. Demek oluyor ki, onun yaratıcılığına üç kültür çevresi tesir etmiştir: Kazak sözlü edebiyatı aracılığı ile göçebe Türk İslam-Şark ve nihayet yön verici nitelikte olmak üzere sadece klasik değil, aynı zamanda toplu eleştiri yapan ihtilalci yanıyla Rus. edebiyatı. Kunanbayev’in hayatı ve yaratıcılığı, kırklı yılların sonunda yakın bir hemşehrisi Muhtar Auzov’un "Abay" ve "Abay’ın Yolu" romanlarında tarihe sadık ve sanatlı bir biçimde işlenmiştir. Bu romanlar hemen Rusçaya çevrilmiş ve iki kere ödül almıştır.

Yeni Sovyet Kazak edebiyatının asıl öncüleri olarak İspandiyar Kubeyev (Küboy-Ulu, 1878-1956), Sultan-Mahmud Toraygirov (1893-1920) ve Sabit Dönentayev (1894-1933) kabul edilir. Ama bunların hiçbiri Kunanbayev’in seviyesinde değildir. Yavaş yavaş gelişen Kazak yazılı edebiyatı ile ve onun yanı sıra Akin’lerin söyledikleri destanlar önemini ve etkisini korur. Akin’lerin bazıları bizzat kendileri de şiir yazmıştır. Ama bunlardan sadece pek azı yazıya geçirilmiştir. Otuzlu yıllardan bu yana dram sanat biçimi de denenmektedir. Şüphesiz çok yakın bir zamana kadar gittikçe daralan bir konu çemberine zorlanan bir sıra genç kabiliyetler vardır. En önemli Kazak yazarları olarak bugün genellikle Muhtar Auzov (1897-1961) ve Gabit Musrepov (doğ. 1901) görülür. Bunlar Kazak dramının yaratıcıları olarak da sayılır.         

Karl H. Menges  

Çeviri: Prof. Dr. Kemal Aytaç
Türk Lehçeleri ve Edebiyatları, Gündoğan Yayınları, s.95-96    

 




Kaynak: http://arsiv.mevsimsiz.net/y-3809/Kazak_Edebiyati._KHMenges/

Bu haber 618 defa okunmuştur.

Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Kazakistan Edebiyatı Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
YUKARI