Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA BEYİT SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER
Tarih: 01-08-2019 11:43:00 Güncelleme: 01-08-2019 11:43:00


BEYİT

Şiirde sonları uyaklı, iki dizeden oluşan, kendi içinde bağımsız bir yapısı ve anlam bütünlüğü bulunan birimdir. Bir beytin her dizesi kendi içinde bir bütün olabildiği gibi, birinci dizedeki anlam ikinci dizede de sürebilir. Beyit uzun şiirlerde anlatım birimi olarak sık kullanılır. Güçlü ve özlü söyleyişlere uygun olduğu için bağımsız tek bir şiir olarak da yazılabilir. Ya da başka şiir biçimlerinin bir parçası olarak da ele alınabilir. Batı edebiyatında olduğu gibi Türk edebiyatında da yaygın olarak kullanılır. Özellikle divan edebiyatı beyit temeline-dayalıdır.
 

Divan edebiyatında, bir beyitteki iki dize kendi içinde iki parçaya ayrılır. Birinci dizenin ilk parçasına sadr, son parçasına aruz ya da harb denir. İkinci dizenin ilk parçası ibtida, son parçası acz ya da darb'dir. Sadr ile aruz, ibtida ile acz arasında kalan bölüm haşv olarak isimlendirilir. Uyaklı bir beyite "beyt-i musarra", uyaksız olanlara "ferd" ya da "müfred" denir. Divanlarda müfred bölümleri müfredat adıyla ayrı bir bölümde toplanır. Uyaklı beyitlerin olduğu bölüme de "metali" denir.

 

Dermanî’den Örnekler ;

 

Gönlünde aşk olsun zevkiyle sen de ersin

Kalbinde varsa bir cevher yar sevip çekersin.

- - v         - v - -        - - v        - v - - 

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Hoşlanmıyor gönül dersin derdi eşmesinden

Sen sanki aşk içersin geçtikçe çeşmesinden.

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Gün batmadan kızıl renkler var ufuklarında

Al al olur güneş dursun dağ yamaçlarında.

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Ey kahve gözlü dilber gönlünce un elersin

Geçmiş zaman gider sen bensiz ne incelersin.

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Bak saçlarım ağarmış bir iz kalır derinden

Bir sonbahar gününden kalmış derim yarimden.

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Cezb halidir aşktan bıkan olmuyor

Varsa günah bir sabıkan olmuyor.

Fâilatün /  Fâilatün /  Mefûlü

 

Aşktan örümceğin olsam ben ağım öreydim

Sarsam saçın telinden yalnızca ben göreydim.

Mefûlü / Fâilâtün /  Mefûlü / Fâilâtün

 

Ben şimdi nasıl kurtulayım sevgi ağından

Ben kalbime sordum öpeyim bir dudağından.

Mefûlü /  Mefâîlü  / Mefâîlü  / Feûlün

 

Gönlünce seven belli olurmuş varışından

baygın bakarım hoşlanırım sarışından.

Mefûlü /  Mefâîlü  / Mefâîlü  / Feûlün

 

Aşk bağdesi olmazsa elinden içemem ben

Yandıkça güzel sevgiliden vaz geçemem ben.

Mefûlü /  Mefâîlü  / Mefâîlü  / Feûlün

 

Bir can varıyor aşka seven derdimi bilmez

Kollar sarılır bir öpücük verdimi bilmez.

Mefûlü /  Mefâîlü  / Mefâîlü  / Feûlün

 

Har vurur dalında güller kavrulur

Yel eser düşer dalından savrulur.

Fâilatün  /  Fâilâtün  / Fâilün

 

Bir ses duyarım öyle vurur sanki derinden

Çekmiş feleğin kahrını bahtsız kaderinden.

Mefûlü  / Mefâîlü   / Mefâîlü   / Feûlün

 

Yar sevdayı bilmez ki nasıl halledeyim ben

Aşk derdine düşmüş bu gönül gayledeyim ben.

Mefûlü  / Mefâîlü   / Mefâîlü   / Feûlün

 

Yar gönlüme düşmeyle garip sevdayı bilmez

Bir öp yanağımdan da biraz meyledeyim ben.

Mefûlü  / Mefâîlü   / Mefâîlü   / Feûlün

 

 



Bu yazı 557 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI