Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA HİCVİYE SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER (4)
Tarih: 01-11-2019 12:16:00 Güncelleme: 01-11-2019 12:50:00


HİCVİYE

Bir kişiyi, kurumu, toplumsal olayı, geleneği yeren söz, düzyazı ya da şiir türüne verilen addır. Hicviye, gazel, kaside, murabba, muhammes gibi nazım biçimleriyle yazılmıştır. Divan edebiyatında en önemli hicviyelerden biri Nef’î’nin Siham-ı Kaza’sıdır.

 

Ahlakı yoksun söverek İt demiş

Havlayacak itlere kim neylesin?

Herkesi insan biliriz biz yine

Aynaya bak kendini görmektesin.

Müfteilün  / Müfteilün  / Fâilün

 

       Ahlaktan yoksun kişi tutmuş sövmek amacıyla it demiş. İtler havlayınca kim ne yapabilir? İnsan olan karşısındakini de insan bilir. Karşısındakine it diyen kişi aynaya baktığı zaman kendisini görecek. Yani kişi hakaret ederse kendisine etmiş olacaktır. Övecek olan da kendini övecektir.

 

       Bir operatör şirketi her fırsatta sizin lehinize indirim yaptık diye reklam yapıyor. Ancak her seferinde yapılan bu reklamların neticesinde bir önceki faturaya göre konuşmalar kısılmakta fiyatlandırma ise hep yüksek gelmekteydi. Buradaki terslikler hicv edilmiştir.

 

Durmayacak reklamı şov yapmada

Türk telekom  indiriyor der durur

Zam koyuyor üstüne indik diye

Hay bu ne perhiz bu nasıl turşudur.

 

Müfteilün  / Müfteilün  / Fâilün

 

Adam arkamızdan edepsiz demiş

Utandım halimden bakıp hoş dedim

Hakim sorsa bizden bulur yanlışı

Edepsizce bir tarzı ben bilmedim.

 

Feûlün  / Feûlün  / Feûlün  / Feûl


            Arkadan konuşan kişi elbette ki edepsizlik yapmış. Kendine bu tarz bir hitapla karşılaşan kişi bu durumu hoş karşılamış. Ancak hakim huzuruna çıkarılacak olsa hakim bir yanlışlığın olduğunu bulacak kendisinde edepsizce bir yaşantının olmadığını görecektir.
 

Bir şişe almış ele dökmüş meyi

Tövbekarım tövbekarım der gezer

Boşluğa döktüm diye koymuş cebe

Hep perişan halde gezer derbeder

 

Müfteilün  / Müfteilün  / Fâilün

 

            Sadece içki şişesini döktüğünü söyleyen kişi bu haliyle tövbekâr olduğunu söylemekte. Ancak döktüğü yer bir boşluk olarak gözüken ağız ve ötesi. Bu nedenle kişi her ne kadar tövbekâr olduğunu söylese de perişanlığı yüzünden ve halinden akmaktadır.

 

Baş açılmış döküldü saç tel tel

Sırma saç gördü gözlerim sende

Fırça olmaz olursa bir ayna

Ben dururdum açık duran yerde

Fâilâtün  / Mefâilün  / Fa’ lün

 

            Başı açılan kişinin açılan yerde saçların tel tel dökülmüş haliyle sırma olduğu belirtilirken bu sırma saçların önce bir fırça olması gerektiği ancak fırça olacak kadar tel kalmadığından olsa olsa geriye ancak bir ayna görüntüsü kaldığı anlatılmaktadır.

 

Gündüzün görmüyor güneş doğsa

Kör karanlıkta yol bulurdum der

Saçma sözler konuşsa ahmakça

Ünlü bir feylezof olurdum der.

 

Fâilâtün  / Mefâilün  / Fa’ lün

 

            Gündüz doğan güneşin bütün ışıltısına rağmen bu ışıltıyı görmeyen görmekten yoksun kişinin gece karanlığında yol bulacağını iddia etmesi ve sözleri saçma sapan söylenerek bu halinin de ünlü bir filozof olacağının işareti olduğunu belirten kişinin hicvidir.

 

Adamlık alınmaz doğuştan gelir

Adam olmayan insanım der mi hiç

Haramdan helalden habersiz yaşar

Bilen pisliğinden alır yer mi hiç.

 

Feûlün  /  Feûlün  /  Feûlün  / Feûl

 

            Haram ve helalin ne olduğunu bilmeden yaşayan kişinin bu yaşantısı ile adamlıktan bahsedemeyeceği, adam olan kişinin bunları bilmesi halinde kendi pisliğini alıp yediği görülmüş müdür hiç denilerek hicvedilmektedir.

 

İnsan diyelim haydi bürünmüş tene girmiş

Yal yerdi köpeklerle gezip aynı çanaktan

Şeytanla gezer meyhaneden çıkmayı bilmez

İçmiş suyu eşşek ile birlikte yalaktan.

 

Mefûlü / Mefâîlü  / Mefâîlü  / Feûlün

 

            İnsan gibi bir tene bürünmüş kişiye biz yine de insan diyelim. Ancak bu kişi köpeklerle aynı yaldan yemek yiyorsa, şeytanla gezip meyhaneden çıkmıyorsa, üstüne üstlük eşeklerle aynı yalaktan su içiyorsa bu kişiye insan denilemeyeceği belirtilerek hicvedilmektedir.

 

 



Bu yazı 608 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI