Örnek HTML sayfası
Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA RUBAİ SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER (12)
Tarih: 01-07-2020 11:55:00 Güncelleme: 01-07-2020 11:55:00


RUBAİ

 

Rübâi 4 dizelik ve kendine özgü ayrı ölçüsü olan, bağımsız bir nazım biçimidir.  Birinci, ikinci ve dördüncü dizeleri uyaklı, üçüncü dize serbesttir (a a x a).  Rubainin üçüncü dizesine uyaksız olmasından dolayı hasî (hadım) adı verilir.

 

Rübâi için terane, dü-beyt, çâr-mısra', çehâr-mısra' terimleri de kullanılır.

 

Rubainin, aruzun hezec bahrinden olan 24 kalıbı vardır.  Bunlar, ahreb   ve ahrem diye ikiye ayrılır. Her iki kümede de 12 kalıp bulunur.  Mef'ûlü parçasıyla başlayan kalıplar ahreb, mef'ûlün parçasıyla başlayanlar ahrem kümesini oluşturur.  ürk edebiyatında yalnız ahreb kalıplan kullanılmıştır.

 

Şair, aynı kümeden olmak üzere, rubaide ayrı ayrı kalıplan karışık olarak kullanır.  Rübainin her dizesi ayrı bir ölçüde olabildiği gibi, dört dizesi de aynı ölçüde olabilir. 4 dizesi de birbiriyle uyaklı rubailere Rübâi-i Musarra'  denir. Fakat, böyle rubailerde, uyaklı olmasından dolayı üçüncü dizede uyum değişikliği olmadığından, dördüncü dizede asıl söylenmek istenen duygu ve düşünce güçlü bir etki bırakmaz.

 

Genellikle bir rübâide iki kalıp kullanılmıştır. Bu iki kalıptan biri, birinci, ikinci ve dördüncü dizede, öteki de üçüncü dizede kullanılır ki bu düzen rubainin, üçüncü dizede en güçlü düşünceyi söyleme ve uyumu sağlama ilkesine uygundur.

 

Rübâiler, "divan tertibi"nde, rübâiyât bölümünde uyaklarına göre sıralanır. 

 

Rubailer genellikle mahlassız şiirlerdir. Bu türün tartışmasız en büyük şairi Ömer Hayyam’dır.

Mahlas kullanılmış rubailere de rastlanır. Cumhuriyet döneminin en büyük rubai ustası ise Yahya Kemal Beyatlı’dır.

 

Türk edebiyatında en çok kullanılmış rübâi kalıpları şun'ardır:
mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlü fa'ûl

            - - v / v - - v   / v - - v  / v -
mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

            - - v / v - - v  / v  -  - -  /  v -
mefûlü /  mefâ'ilün/  mefâ'îlü fa'ûl

            - - v / v – v - / v  -  - v  / v -
mef'ûlü/  mefâ'ilün / mefâ'îlün fa'ûl

            - - v / v – v - / v  - - -  / v -

 

1

Ayrılmayı ister mi hiç koyun sürüden

Vazgeçmeyi bekler mi gönülden süzülen

Kalbinde ateş yanmaya başlarsa taşar

Çöller gezinir gayri sevip kor düşüren.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

2

Gördünse güzel gönlüne gir sevdalanır

Düştükçe alev yar kendini bir çölde sanır

Mecnunla gezersin çölü gönlün yine boş

Bir kahve gözün derdini gülden aranır.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

3

Mevsim kışa girmiş kedi çıkmış çatıya

Ay doğmada dursun gün dönermiş batıya

Gördüm güzelim ak sinenin üstünü ben

Hasretle sarıversen kalırım ben yatıya.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

4

El vurma tabip yar beni gamsız sanıyor

Bak kahpe felek aşk ile gönlüm sınıyor

Bir kahve gözün şavkını vurmuş gözüme

Kalbinde ateş varsa gönül okşanıyor.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

5

Bilmez mi gönül sevgiyi her dem yanıyor

Bir ayrılığın derdine düşsün kanıyor

Bir dünya ki gamdan yana almış yerini

Aşk sahnesi oldukça oyun oynanıyor.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

6

Oynanmada olsun bu oyun göz bakıyor

Gönlün sevecek olsa güzel naz yapıyor

Ömrüm geçiyor beyhude naz yapma güzel

Boşlandı mı bir kez yapılan hız kesiyor.

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

7

Kimden dilenirsin Yaradan’dan yana gel

Bir aşk düşünürsen koşarak sen bana gel

Açtım sana ben gönlümü cennet gibi yer

Güller açılan bahçede bir sen cana gel

mef'ûlü / mefâ'îlü  / mefâ'îlün fa'ûl

 

 

 

 

 



Bu yazı 1616 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
384 Okunma
382 Okunma
326 Okunma
313 Okunma
253 Okunma
185 Okunma
157 Okunma
143 Okunma
133 Okunma
103 Okunma
100 Okunma
89 Okunma
1202 Okunma
1176 Okunma
1139 Okunma
1118 Okunma
1090 Okunma
1081 Okunma
1075 Okunma
1057 Okunma
1035 Okunma
1023 Okunma
958 Okunma
935 Okunma
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI