Örnek HTML sayfası
Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA TECAHÜL-İ ARİF SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER (15)
Tarih: 01-10-2020 17:00:00 Güncelleme: 01-10-2020 17:00:00


TECAHÜL-İ ARİF

Bir anlam inceliği yaratmak ya da bir nükte yapmak amacıyla bilinen bir şeyi bilmezlikten gelme sanatıdır. Tecahül-i arifin özünü oluşturan bu nükte, dört amaç için yapılmış olabilir.

 

Neşelendirme (tenşid),

Uyarıda bulunma (tevbih),

Hayret ve şaşkınlık bildirmek (tehayyür)

Kendinden geçişi belirtmek (tedellüh)


Bilinen şey bilinmiyormuş gibi anlatılırken genellikle bir inceliğe dayandırılır.

Bu yapılırken mübalağa ve istifham sanatlarından da yararlanılır. Örnekler :

 

NARİN OLUNCA

Ne az yer tutunmuş belinden kumaş

Aman sultanım çok zarifmiş belin

Sekiz tur atıp bir dolanmak gerek

Geçersek eğer  etrafından senin

Feûlün / Feûlün / Feûlün /Feûl

 

İnce bir nükteyle sevgilinin fazla kilolarının olduğuna dikkat çekilmek istenilmiştir.  Beline sarılan kumaşın hem çok az yer tuttuğu ve belin çok zarif olduğu belirtilirken  etrafından geçebilmek için de sekiz tur atıp dolanacak kadar da geniş olduğu ifade edilmiştir.

 

GARİP

Rüzgarla savrulan bu gazel ben miyim güzel

Gelmiş kapında duruyor bir garip gibi

Kalbinde sevgi var boşa gelmez gelen gazel

Halden bilir misin perişan pek garip gibi.

Mef'ûlü / Fâilatü / Mefailü / Fâilün

 

Dikkat çekmek amacıyla kullanılmıştır. Sevgiliye olan aşkını gösterebilmek adına meczup gibi şaşkın ve perişan gezen kişinin güzele olan sevgiden peydah olduğu ve bunun da sevgili tarafından bilinmesi istenilmektedir.

 

BÜLBÜL

Bilmez misin sen bülbülü

Bir derdi var ondan öter

Yaşlar döker yağmur gibi

Can iste sen ondan geçer.

 

Gülşen senin güller senin

Her yaprağın açsın senin

Ömrün rahat geçsin senin

Bilmez misin ben bülbülüm.

Müstefilün / Müstefilün

 

Kendinden geçişin işaretleridir. Bülbülün her zaman ahu figan eden bir sevgili olduğu, güle olan aşkından her zaman yağmur gibi göz yaşını döktüğü, sevgilinin uğrunda istenirse sırf sevgilinini rahat bir ömür sürebilmesi için  canından vazgeçeceği ima edilmekte. Bu ima ile bütün güzelliklerin sevgilide olduğu ve bu güzelliklere aşık bülbülün de kendisi olduğu anlatılmaktadır.

 

AŞIK OLAN  

Gözler serap görürken onsuz nasıl yaşardım

Ben hep hayal kurardım tutmuş canan elimden

Ey yar hedef desen durmazdım  bir^an kabımda

Mecnun olup gezen ben Ferhat olup delen ben.

Mef’ûlü / Fâilâtün / Mef’ûlü / Fâilâtün

 

Tedellüh sanatı icra edilmektedir.  Bir sevgilinin aşkı ile serap gören gözler onsuz yaşamayı düşünmüyor. Sürekli olarak bu sevgilinin elinden tutmuş olarak hayal kurulmakta, sevgili bir hedef gösterecek olsa hiç durmayacağını, Mecnun olup çöllerde gezenin, Ferhat olup dağları delenin kendisi olduğunu ifade edecek kadar kendinden geçtiğini ifade etmektedir.

 

AYNAYA BAK

Sanki masum bir hali varmış gibi

Çok konuşup çok öğünürsün madem

Dürzü olup olmadığından sorar

Aynaya baksan göreceksin adam

Müfteilün / Müfteilün /  failün

 

Hayret uyandırılmaktadır.  Çok konuşarak kendisini övmeye çalışan kişinin aslında kendini övdüğü kadar masum olmadığı, kötü işler yapıp yapmadığını bir başkasına soracak kadar cesaret sahibi olan kişinin aynaya baksa sormasına gerek kalmadan ne kadar kötü bir kişi olduğunun görülebileceği ifade edilerek  Tehayyür edilmektedir.

 

GÜL YAKMAZ DERLER

Şen olur gül bahçesinden  gül alan bir sevgili

Gönlümüz bulmuş gülistan hem birazcık eğlenir

Bir alev olmuş bakışlar  kor olup düşmüş tene

Yanmışım ben  pembe gülden bir de gül yakmaz denir

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün

 

Gülün her zaman sevilen bir güzellik olduğunu söyleyenlerin sonunda kendisini yaktığını söyleyecek kadar kendinden geçişin bir ifadesidir. Gülistana girenlerin hem eğlendiği, hem şen olduğu bilinerek buradan gül alanlarında şen olduğu buna karşın sevgilinin bakışlarının kor olarak düşmesi neticesinde gülün yaktığı ifade edilerek Tedellüh (kendinden geçme) ortaya konulmuştur.

 

 



Bu yazı 4186 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
1357 Okunma
1337 Okunma
1312 Okunma
1235 Okunma
1206 Okunma
1134 Okunma
1101 Okunma
1090 Okunma
1079 Okunma
1070 Okunma
459 Okunma
423 Okunma
5310 Okunma
5272 Okunma
5047 Okunma
4987 Okunma
4958 Okunma
4284 Okunma
3835 Okunma
3833 Okunma
3748 Okunma
3724 Okunma
3667 Okunma
3463 Okunma
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI