Örnek HTML sayfası
Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA TELMİH SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER (16)
Tarih: 01-11-2020 12:24:00 Güncelleme: 01-11-2020 12:24:00


TELMİH

            Bilinen bir olay, kişi, nükte, fıkra, atasözünü dolaylı biçimde anlatma sanatıdır. Telmihin başarılı olması için okuyucunun dolaylı anlatıma konu olan düşünceyi kolayca anlayabilmesi gerekir.

 

Divan edebiyatında özellikle dinsel öyküler, din büyükleri ile kahramanları, Kur’an ayetleri ve mesnevi kahramanları telmih konusu olmuştur

 

AZRA

Ya Rabbi ol gece sarsıldı arzı merkezin

Yıkıldı dergahı küfrün ateş perestlerin

Yanında pervane olmuş durur meleklerin

Nuruyla Durre-i beyzâ ışıttı dünyayı.

Mefâilün / Feilâtün / Mefâilün / Fa’ lün 

 

            Hz. Peygamber Efendimiz çok değerli bir büyük inciye benzetilerek dünyaya gelişi anlatılmaktadır. Bu ifadelerle doğuş anında arzın merkezinin sarsıldığı, küfrün ve ateşperestlerin dergahının yıkıldığı belirtilmekte. Bu geliş anında yanında meleklerin durduğu ve dünyayı bir nurun kapladığı anlatılmaktadır.

 

YIL 1453

Yelkenliler yürür dağlardan geçti haliçten

Surlarda tüm leventler, toplar döğer hariçten

Asker koşar şehitlik ister geçer canından

Bir çağ  açıp kapatmış Sultan Fetih biterken.

Mef’ûlü / Failâtün / Mef’ûlü / Failâtün

 

            Bilinen bir olay İstanbul’un fethi anlatılmaktadır. Bu fetih esnasında yelkenlilerin dağlardan Haliç’e indiği, leventlerin surlara tırmandığı, topların uzaktan vurduğu, eratın şehit olmak için atıldığı ve sonunda fethin gerçekleşerek Fatihin İstanbul’a girdiği ifade edilmektedir.

 

ACELE İŞE

Bu gün yüz gülmüyor hiç yaptığından

Ne yapsan fayda gelmez içtiğinden

Gönül almaz gönülsüz geçtiğinden

Acil olmuş işin şeytan karışmış.

Mefâîlün / Mefâîlün / feûlün

 

            Acele işe şeytan karışır atasözü anlatılmak istenmektedir. Yapılan işin sonunda kişinin yüzünün gülmemesi, yaptığı işten bir fayda görmemesi, gönülsüz olarak yapılan işlerin fayda getirmeyeceği ve işin acil olarak yapıldığı bu nedenle şeytanın işe karıştığı anlatılmaktadır.

 

ADAM OLANA BİR SÖZ

Davullar çalındır duyurmak için

Bağır istiyorsan buyurmak için

Acırsan da aş ver doyurmak için

Adam olsa bir söz yetermiş beyim.

Feûlün / Feûlün / Feûlün / Feûl

 

            Adam olana bir söz yeter atasözü dolaylı olarak anlatılmaktadır. Sözden anlamayan bir kişinin dikkatini çekmek için davul çaldırılsa, bir şey söyleyebilmek için kulağına bağırsan da, haline bakıp acısan da karnını doyursan, nihayetinde bir kelam edecek olsan adamlıkla alakası yoksa ne yapsan kar etmiyor.

 

ELİNİN HAMURUYLA

Doğru denmiş söz duyarsan söylemiştir er kişi

Aklı kullanmak gerekmiş söz demez her kişi

Hırs olur erkekte alnından dökermiş ter kişi

Ey kadınlar değmeyin hiç el hamurluyken işe

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün

 

            Elinin hamuruyla erkek işine karışmak atasözünün dolaylı olarak anlatımıdır.  Erkeklerin özellikleri vurgulanarak ; doğru sözü söyleyecek kişinin yiğit olması gerektiği, sözü söyleyecek kişinin bilge bir kişiliğe sahip olması gerektiği, işi başarabilmek için büyük bir hırsla çalışması gerektiği ve kadınların bu işlere karışmaması gerektiği değişik bir tarzda anlatılmak istenmektedir.

 

ISIRACAK İT

Isırmazdı itler görünmezse diş

Lakin kan sızar bende hem de şiş

Nasıl algılanmış bu söz boş yere

Sonuç vermiyor kim ne söz söylemiş

Feûlün / Feûlün / Feûlün / Feûl

 

            Isıracak it dişini göstermez sözünün anlatımıdır. Görünmeyen dişlerin ısırmayacağı zannına sahip olunduğu, ancak kendisinde hem bir ısırığın hem de bir şişin olduğu, bu sözün gaflet anında algılanmış olacağı bu nedenle yanlış teşhis konularak böyle bir badireye uğranıldığı ifade edilmektedir.

 

DELİYE HER GÜN BAYRAM

Ele alsak, yola düşsek olabilsek matrak

Sözü hoş sohbeti bulsak neşedir bal kaymak

Bu halinden mana sorsak görüyorsun manyak

Gülelim eğlenelim her  günümüz bayrammış

Feilâtün / Feilâtün / Feilâtün / Fa'lün

 

            Deliye her gün bayram sözü anlatılmak istenmektedir. Bu tür kişilerin her şeyi ele alıp yola düştükleri ve çevrede matrak göründükleri,  hep neşeli oldukları, bir şey sorulduğunda cevapların kişilerce hoş karşılanmaması durumunda manyak olarak değerlendirildikleri anlatılmaktadır.

 

 



Bu yazı 4357 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
1321 Okunma
1209 Okunma
1162 Okunma
1135 Okunma
1116 Okunma
1098 Okunma
1098 Okunma
1093 Okunma
1019 Okunma
1010 Okunma
695 Okunma
688 Okunma
4851 Okunma
4622 Okunma
4559 Okunma
4334 Okunma
4332 Okunma
4275 Okunma
4130 Okunma
3762 Okunma
3274 Okunma
3120 Okunma
3103 Okunma
2984 Okunma
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI