Örnek HTML sayfası
Bugun...


Ali KAYBAL


Facebookta Paylaş









DİVAN EDEBİYATINDA KASİDE SANATI VE DERMANÎ’DEN ÖRNEKLER (7)
Tarih: 01-02-2020 14:48:00 Güncelleme: 01-02-2020 14:48:00


KASİDE

 

Daha çok din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan şiirlerdir. Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir.

 

Kaside 6 bölümden oluşur:
      

Birinci bölüm 15-20 beyitliktir. Bu ilk bölüme, aşıkane duygular yer alıyorsa "nesib", bahar, doğa, bayram gibi konulara değiniliyorsa "teşbib" adı verilir.


İkinci bölüm girizgah ya da girizdir. Genellikle tek beyitten oluşur ve burada şair medhiyeye (övgüye) geçeceğini bildirir. Girizgah konuya uygun ve nükteli olmalıdır.


Üçüncü bölüm medhiyedir. Bu bölümde asıl konu anlatılır. Beyit sayısı konuya ve şaire göre değişen medhiye bölümü kasidenin en sanatlı beyitlerini içerir.


Dördüncü bölümü tegazzüldür. Tegazzül, 5-12 beyit arasında değişir. Kasidenin başında ya da sonunda yer alabilir. Bu bölüm her kasidede bulunmayabilir.

 

Beşinci bölüm fahriyedir. Şair bu bölümde de kendisini över.


Kasidenin son bölümü duadır. Bu bölümde önceki beyitlerde övgüsü yapılan kişi için dua edilir.

 

Kasideler, nesib bölümünde ele alınan konuya göre göre kaside-i bahariyye, kaside-i ramazaniyye, kaside-i hammamiyye olarak adlandırılır.

 

Uyaklarına göre r harfi ile bitiyorsa kaside-i raiyye, l harfiyle bitiyorsa kaside-i lamiyye, m harfiyle bitiyorsa kaside-i mimiyye diye anlandırılır.

 

Rediflerine göre de, tevhid, münacaat, methiye diye bölümlenir.

 

Kasidenin en güzel beyiti "beyt-ül kaside"dir. Şairin adının geçtiği beyite ise "tac beyit" denir.

 

 

KASİDEYİ RESULÜ EKREM

 

Od düşmeyi görsün, candan yâr ararım her dem,
Hem kalbe ferahlık versin, derdime hem merhem.

 

Yanmaz ise kalbin her yer olsa gülistan,
Baksan güle zevk almazsın, gelmese hoşendam.

 

Yar isteği var gönlün baksın dağılır efkar,
Bağlar açılır yelden, saçlar düşecek berhem. 

 

İsterse alev püskürsün üstüne dağlardan,
Gönlümde onun aşkından olmaya an derhem.  

 

Hep nur olarak görsün gözler, sevabım bilsin,
Nefsimde günahlardan pâk olmalı hem hüzzem.

 

Cevherle huzur olmaz, cevher beyi bulsan da,
Zengin kesesinden çıkmaz sevgiye bir dirhem.

 

Aşk gözlere sinmiş, anlarsın nazarından sen,
Yansın da bakınsın gözler, bulmalı hep efhem.

 

Mehpeykeri  gördüm, beylerden beğenir aşkı,
Hep gam sarıyor aşk gönlün göz yaşıdır elzem.

 

Sevdim diyemezsin gerçekten sevecek olsan,
El görmeyecek ten gerçek aşka  değer ektem.

 

Kalbin cesaret bulsun sevgiyle  taşar coşku,
Bir muhteşemin ardından hükmedilir hurrem.

 

Dönsün diye şansın, her gün yalvaracaksın sen,
Bir duyguyu anlarsın, hakdır sana yâr mükrem.

 

Her niğmeti sunmuş Mevlam, tatlanacak diller,
Sevgiyle tutunsan bir, yâr olmayacak mahrem.

 

Düşler kuracaksın yâr gönlünde umutlarla,
Hep yükselecek şevkin, eksilmeyecek erdem.

 

Bülbül olayım derdinden,  gam çekerim gülden,
Aşkın beni şartsız bağlar, duygularım mübrem. 

 

Gönlüm kararıp kalmaz ay doğsa seven gönle,
Yıldızlara baktım, yıldız sevgiliden mülhem.

 

Sözler dizecek gönlüm Peygamber-i zîşandan,
Ondan daha hoş olmazmış seyri darusselâm.

 

Ey dünyayı aydınlatmış, gözlere düşmüş nûr,
Rahmet olarak göndermiş Hak, suretin bessam. 

 

Aydınlanıyor ecram senden, şifadır ismin,
Sensiz geceler mahcup, yoksun ziyadan behram.

 

Bülbülleri gördüm senden bahsediyorlar hep
Kor  kırmızı güllerden aşk haşrediyor engam.

 

Kıymetle mukaddem olmuş cevheri buldum ya,
Sözler dilâram eyler, tuttukça alem hoşkâm.

 

Varsın dileğim olsun geldikçe gönülden ses,
Dillerde Muhammed söylendikçe yüz de şadkâm.

 

Umrumda değil artık yağmur dökecek mevsim,
Göğsümdeki kordan aşk nakşetmeli şebhengâm.

 

Hüyyam olarak gönlüm sevginle bekâm oldu,
Dert yükleneyim zevkten, artık çekeyim ben gam.

 

Ey Dermani  od düşmüş kalbinde bilinmez sır,
Yâr gözlere bakmaz dersin, olmayasın mehyum.

 

Her gül seni açmaz, solmaz açsa gülistanlar,
Aşkınla dolar kalbim yansın diyorum meşhum.

 

Ayrılmayı bilmez canlar bağlanıyor nurdan,
Kalbim cemalinden parlar, olsa da yüz mevkûm.

 

Boş bellemeyin, ağzından düşmeye laf yoksa,
Gönlünce güzel eyler emrinde olur mahdum. 

 

Peygambere el açsın herkes diyelim âmin,
Hardan şefaat eyler, bessam Resulü Ekrem.

 

Hakkın gazabından korkan kul salavat çeksin,
Bedram dilesin peygamberden dilesin ikram.

 

Ey ümmeti müslim, bulmak isteyelim şefkat,
Sünnetlere uymak dersen biz olalım akkâm.

 

- - v      / v - - -     /   - - v      /  v - - -  

 

Mefûlü / Mefâîlün / Mefûlü / Mefâîlün

                                  

KELİMELER

 

Hoşendam: Boyu bosu güzel                                                                             Berhem: Karışık,dağınık

Hüzzem:İşlerini görmekte her zaman akıllı davranıp bir kazığa bağlayan

Derhem:Karışık, sıkıntılı                                                                                   Efhem: Anlayışlı

Ektem:Çok sır saklayan                                                                                    Hurrem: Sevinçli ,

Mükrem:Kerem ve şeref ile nitelenmiş olan kimse

Mahrem; Gizli                                                                                                   Mübrem:Çok gerekli olan

Mülhem: İçe doğmuş                                                                                        Darusselâm: Cennetin ikinci katı

Bessam: Güler yüzlü olan adam                                                                       Behram: Merih yıldızı

Engam: Vakit, zaman,mevsim                                                                          Hoşkâm: Memnun

Şadkâm: Çok sevinçli                                                                                      Şebhengâm: Gece vakti

Mehyum: Şaşmış                                                                                             Meşhum: Cesaretli

Mevkûm: Hüznü şiddetli olan                                                                         Mahdum: Oğul, evlad

Akkâm: Hacca sure-i hümayun ile birlikte giden hademe

 

 

 

 



Bu yazı 2683 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
586 Okunma
570 Okunma
523 Okunma
509 Okunma
479 Okunma
460 Okunma
431 Okunma
404 Okunma
375 Okunma
357 Okunma
313 Okunma
297 Okunma
2404 Okunma
1989 Okunma
1926 Okunma
1847 Okunma
1743 Okunma
1691 Okunma
1639 Okunma
1571 Okunma
1555 Okunma
1493 Okunma
1488 Okunma
1481 Okunma
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI