Bugun...


Behiye YILMAZ


Facebookta Paylaş









OSMANLI ZERAFETİNİN KÜÇÜK TANIKLARI
Tarih: 01-03-2019 07:55:00 Güncelleme: 01-03-2019 07:55:00


       Bir süre önce, Anadolu’muzun bir köyünü ziyarete gitmiştik. Bizi misafir eden ailenin 93 yaşında, dünya tatlısı bir nineleri vardı. Kulakları çok iyi duymasa da eve gelen gideni tahmin edebiliyordu. Bu tahminin sebebi ise kapısında bulunan tokmaktı. Köyde yaşayanlar geleneklerimizden ve kültürümüzden kopmamıştır. “Gençler bu kültürleri unuttu “serzenişleri canımızı yakmadı değil. En çok ilgimizi çeken ve araştırmamıza neden olanda kapı tokmaklarıdır. Bu günkü  kapı zillerinin işlevini, eskiden ana giriş kapıları üzerine bulunan tokmaklar yapıyordu. Dışarıdan gelen kişi bu tokmağa dokunur, ziyaretini evdekilere böyle duyururdu. Köyün hemen hemen her kapısındaki kapı tokmaklarının figürleri birbirinden farklıdır. Çıkardıkları ses, kullanılan malzeme  ayrı ayrı bir öykünün habercisi gibidir. Mesela; Zenginin kapı tokmağı kalın, ağır süslü, pirinçten, fakirin ise ince, basit, demirden ve halkadan yapılırdı. Ecdadımızın insana ve aile yapısına verdiği değerin, inceliğin, zerafetin simgesi ve özel hayata duyulan saygının en güzel örneklerinden biri bu kapı tokmaklarıdır. Bu tokmaklar, ailenin sosyal ve kültürel kimliğini belirlediği gibi, aynı şekilde içeride yaşayan topluluğun sosyal durumunu da simgeler. Kapı tokmaklarının üzerindeki figürler ise her dönemin sanatçıları tarafından inançları, korkuları, ümitleri doğrultusunda sembolik maksatları düşünülerek yapılmıştır. Tek parçadan oluşan tokmak, “köçek” adı verilen bağlantı halkası ile kapıya takılır. Tokmağın altında “ayna” dediğimiz süsler bulunmaktadır. Bazen de tokmak olduğu gibi takılır. Tokmak kolu vurulduğunda, ses çıkarılması için alt ucunda yine kanat tahtasına çakılmış bir “kabaraya” vurulur. Kapı tokmaklarının her biri değişik biçimlerde yapılmış olup üzerlerinde kartal, kuş, yılan gibi hayvan motifleri, ejderha, insan ve medusa figürler, stilize edilmiş bitki motifleri ile birlikte geometrik desenler bulunmaktadır. Aslan, sfenks, kartal, grifon gibi hayvanlar kullanıldıkları yere göre bazen güneş, aydınlık, bazen hükümdarlık, bazen de ölüm sonrası yaşam ve cennet sembolü olarak yer almıştır. Aslan; en çok kullanılan motiftir. Kuvveti ve kudreti temsil eder. Kötülükten ve düşmandan koruyan unsur olarak yapılır. Aslan aydınlık ve güneş, ejder ise ay, yeraltı ve karanlık sembolüdür. Kartal kudret, kuvvet ve koruyucu ruh olarak kabul edilmiştir. Ortaçağda ay ve güneş sembolü olarak yer alır. İçeriye kötülüğü, düşmanlığın girmesini engellediği düşünülmüştür. Kimi kapıların üzerinde ana tokmakların altında ikinci bir tokmak vardır. Kapıdan büyük tokmağın sesi geliyorsa, gelen misafir erkek, küçük tokmağın sesi geliyorsa gelen misafir kadındır. Eve kadın veya çocuk geldiğinde küçük olan tokmakla ya da halkayla kapıya vururdu. Zor durumda kalan birinin kapı halkasını tutması kapıya sığınmak anlamındadır. El formundaki tokmaklarda kimi elde yüzüğün hiç olmaması, kimi elde orta parmakta veya yüzük parmağında yüzüğün olması ev sahibinin bekar, evli ya da dul oluşunu simgeler. Eve gelen konuk tanıdıksa kapıdaki halkayı, yabancıysa kapı tokmağını vurmaktadır. Böylece ev sahibi evdeki durumu ona göre ayarlar. El şeklindeki tokmakların kapıya vuran kısmında iyiliği, bolluğu, sonsuz hayatı simgeleyen nar meyvesi bulunmaktadır. Kişinin içeridekilerle ilk teması bu bereket sembolünü tutan ele dokunarak başlar. İki kanattaki halkalar birbirine kurdele ile bağlanmışsa evde kimse yok demektir. Kapı halkalarının bir kurdele ile sıkı sıkı bağlanması evde kimsenin olmadığını, gevşek bağlanması evdeki kişinin yakın zamanda döneceğini, sadece bir halka bağlandığı takdirde evde insan olduğunu gösterir.

       Özellikle İslam geleneğinde ev halkının evlerine gelen misafirlerin cinsiyetine göre kıyafetlerine dikkat etmesini sağlamak amacıyla ustalarca yapılıp kapılara takılan iki farklı tokmak, eve gelen misafirin cinsiyeti konusunda ev sahibine bilgi veriyor. Ustalarca yapılıp kapılara takılan iki tokmaktan tok ses çıkartan biri eve gelen misafirin erkek, tiz ses çıkartan diğer tokmak ise kadın olduğu anlamına geliyor. Ustalarca yapılıp kapılara takılan iki tokmaktan tok ses çıkartan biri eve gelen misafirin erkek, tiz ses çıkartan diğer tokmak ise kadın olduğu anlamına geliyor. Köy sakinleri, geçmişte adeta görüntülü kapı sistemi olan bu yöntemi kullanmaya devam ediyor.

 

 



Bu yazı 3267 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI