Bugun...


Elif YAVAŞ


Facebookta Paylaş









RIFAT ILGAZ İLE HABABAM SINIFI KLASİĞİ
Tarih: 01-05-2019 10:56:00 Güncelleme: 01-05-2019 10:56:00


Mehmet Rıfat llgaz (d. 7 Mayıs 1911 Cide - ö. 7 Temmuz 1993, İstanbul)
Şair, Romancı ve Öykü Yazarı.

 

     Kastamonulu bir yazarımızdan bahsederek yazımıza giriş yapsak. Oğuz Atay ve Rıfat Ilgaz, Kastamonulu iki değerli sanatçımızdır. İri sarımsaklarıyla, yöresel simidiyle, tirit aşıyla, Şeyh Şaban-ı Veli Hazretleri ile meşhur ilimizdir Kastamonu. Kastamonu’ya üniversitedeki kız grubumuzla ve rehberimizle bir gezide gitmek nasip olmuştu. Ankara’ya soğuk deriz hani, hele ki Kastamonu öyle soğuktu ki türbeleri ziyaret etmek isteyip de buz gibi abdest almak isteyen gezi grubumuz müthiş donmuştu. Doğu Anadolu’nun karı meşhurdur ama o kış ikliminin kardan yansıyan hafif ılıklığı vardır. Sabahın ayaz vakti, yerler cam gibi buz, etrafta kar da yoktu ve kışlık atkım olmasına rağmen iliklerime dek soğuğu hissetmiştim. Çarşısı hoşuma gitmişti mesela. Osmanlı döneminden kalma eski evler, tarihî kapı tokmakları, kapı tokmakları için kapıyı tıklatan kişinin erkek mi kadın mı olduğuna dair yapılan yorumlarla bütünleşen geleneksel Kastamonu evleri çok güzeldi. Karadeniz ve İç Anadolu iklimini kucaklayan bir il idi sanki.

     Bu şehrin en bilinen evliyası ise Şeyh Şaban-ı Veli. Rıfat Ilgaz da bu ilimizde yetişen bir yazar. Hatta onun “Hababam Sınıfı” adlı eserindeki Şaban karakteri için Şeyh Şaban-ı Veli’ye inatla o isim verilmiş, diye yorumlar aldık orada. Elbette herkesin dinî ve siyasî yorumları kendine hastır ama Şaban karakterini dalga geçer gibi kullanıyor halkımız da. Üç aylardan biridir ve mübarek insanların da bazılarının ismidir Şaban. Eski Türk filmlerinde en çok da Hababam Sınıfı ile eğlendik sanırım. Münir Özkul, Adile Naşit, Tarık Akan, Kemal Sunal, Halit Akçatepe, Şener Şen, Ayşen Gruda, gibi en bilinen karakterlerle tanıdık o filmimizi. “Hababam Sınıfı” ismiyle devam eden bu serinin (Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı, Hababam Sınıfı Uyanıyor, …) tiyatro türünü Rıfat Ilgaz’dan okumuştum ve oyunun her perdesinde eğlendim tabi ama televizyon filmi daha güzeldi. Kel Mahmut (Münir Özkul) olarak bilinen Mahmut Hoca’nın; öğrencilerinin okuldan kaçmalarına, gizlice sigara içmelerine, yatılı okul kurallarını aksatmalarına, tembelliklerine, muzipliklerine, sınıfta kalmalarına sabredip onları adam etme yolundaki çilesine ibretle bakınca hepimizde Mahmut hoca için ideal bir öğretmen tipini canlandırdı. Mahmut Hoca bir ekoldü o haylaz Hababam Sınıfı’nı meşhur eden Özel Çamlıca Lisesi için.

      İnek Şaban (Kemal Sunal)’ın saf ve komik hâllerine güldük en çok da. Badi Ekrem olarak bilinen Beden Eğitimi Öğretmeni Şener Şen’in sakarlıklarına gülmekten kırıldık. Tonton, ufacık, minyon tipli, minnoş ve her daim kahkahalarıyla avuç dolusu gülen Hafize Ana (Adile Naşit)’yı tanıyınca; çocukken okulun tüm kadın hademelerinin onun gibi olmasını arzulardık. Damat Ferit (Tarık Akan), Güdük Necmi (Halit Akçatepe), Ayşen Gruda ve birçoğu teker teker artık yok oldu o filmde. Rahmetlik oluşlarını bile kabullenemiyor insan. Hababam Sınıfı film kadrosundan çok az insan kaldı artık geriye. Ayşen Gruda - Şener Şen ikilisinin komedi türünde muhteşem ikili olduğunu hepimiz biliyoruz. Ocak 2019’da “Domates Güzeli Kraliçesi” lâkabıyla tanınan Ayşen Gruda’yı da kaybettik. Bir tek Şener Şen ve birkaç oyuncu vardı şu an hayatta canlı kalan. 2000’li yılların başından itibaren, son yirmi yıl içinde yaprak dökümü misali dağıldı o kadrodaki değerli oyuncular.

     Hababam Sınıfı deyince hemen herkes filmini çok iyi hatırlıyor da, o güzel senaryoyu yazan Rıfat Ilgaz’ı kaç kişi biliyor? Hababam Sınıfı, Rıfat Ilgaz, Kastamonu,….. Bilgi yarışmalarında da hani bizlere sorulur da bilemeyiz, o misal. “Tiridine bandım” diye bilinen oyun havası Kastamonu’dan türemiş, diye rehberimiz o gezide anlatmıştı. Et suyuyla ıslanan pide yahut bayat ekmek üstüne yoğurt, salça ve başka sulu yiyeceklerin dökülmesiyle yapılan geleneksel Tirit Aşı, Kastamonu halkının meşhur yemeğidir. Küçükken bizim yöremizde de bu yemek en çok köylerde yapılır ve karnımızı tok tutardı. Üstünü soğan kavurması, tereyağı ve sos ile süsleyince de leziz olur. Yukarılardan üstünüze taş düşme ve karşınıza aniden ayı çıkabilme tehlikesine karşı çok eski yıllardan beri söylenegelen “Daş düşebilüü, ayı çıkabilüüü” uyarısı yine Kastamonu şivesinden türemiş. Kastamonu denilince türbeleri, meşhur sarımsağı, tiridi, yöresel yemekleri, arkadaş ortamımla o gün keyif aldığım o gezi, kaleden şehre bakılan manzarası, tarihî Kastamonu evleri, Şeyh Şaban-ı Veli Hazretleri türbesi, türbeye ev sahipliği yapan kedileri, ayaz iklimi, hediyelik eşya çarşısı gelir. Bir de sanatsal açıdan bakınca Oğuz Atay ile Rıfat Ilgaz gelir aklıma. Bursa’da “Kastamonu Günleri” adlı Geleneksel Ev Yemekleri Festivali olunca da yakından tanımıştım oraları ve yazarlarımızın yaşamöyküsünü.

     Lisedeyken ulusal bir gazetemizin ekinde verdiği Rıfat Ilgaz’ın Garibin Horozu, Hoca Nasrettin ve Çömezleri isimli yapıtlarını okumuştum, mizah tadında kitaplardı. Hababam Sınıfı kitabının serisini okuyunca bir de Türk filminin devamını yeniden izleyip kitapla filmi karşılaştırarak yorumlayın bence. Ilgaz’ın eserlerinde nükteli, mizahi dilde çağrışımlar bulursunuz. Aziz Nesin’in dili gibidir bazı yazıları. Rıfat Ilgaz’a saygıyla buyurun kendisini yakından tanıtalım.

     Değerli Hababam Sınıfı oyuncu kadrosunu, rahmetli olan usta oyuncularımızı, bizleri yıllardır güldüren değerli Hababam sınıfı yönetmeni Ertem Eğilmez ile Kartal Tibet’i, oyuncu kadrosundan şu an hayatta olan sanatçıları, Hababam Sınıfı kitabının usta yazarı olan rahmetli Rıfat Ilgaz’ı minnetle anıyoruz.

     RIFAT ILGAZ: “Mehmet Rıfat ILGAZ, 1940'ların toplumcu-gerçekçe şairlerindendir. 1911 yılında Kastamonu-Cide'de doğdu. Şiir yazmaya ortaokul öğrencilik yıllarında başladı. İlk şiiri 1927'de, günlük “Nazikter” gazetesinde yayınlandı. Ayrıca; Açıkgöz (Kastamonu), Güzel İnebolu ve Güzel Tosya gazetelerinde şiirleri ve yazıları yayınlanmaya başladı.

     Yatılı olarak Kastamonu Muallim Mektebi'nde öğrenim gördü. 1930 yılında mezun oldu. Altı yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova'da ilkokul öğretmenliği yaptı.

Ankara Gazi Eğitim Enstitüsünü 1938'de bitirdi ve Adapazarı Ortaokulu Türkçe Öğretmenliğine atandı. 1939'da İstanbul Karagümrük Ortaokulunda Türkçe Öğretmenliğine başlayan llgaz'ın, yazı ve şiirleri büyük dergilerde yayınlanmaya başladı.

1940'da Gığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle ve Yeni İnsanlık dergilerinde şiirleri çıktı ve aynı yıl Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümüne girdi.

     Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel'le tanıştı. Ömer Faruk Toprak ile 9 Eylül 1942'de Yürüyüş dergisini çıkardılar. Bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik, Cahit Irgat, A.Kadir, Nazım Hikmet (İbrahim Sabri) ile birlikte çalıştılar.

       1943'de ilk kitabı "Yarenlik"i yayınladı. Şiirleri olağanüstü bir ilgi gördü. Ocak 1944'de "Sınıf" adlı şiir kitabı çıktı. Sıkıyönetim kararı ile toplatıldı.

Pertev Naili Boratav "Sınıf" için: "Yeni Türk şiirine inanmayanlara, Rıfat llgaz'ın kitabını okuyup anlamalarını dilemekten başka yapılacak bir şey yoktur" diye yazdı.

     1945'de Gün dergisi çıktı. llgaz bu dergide sekreterdi. Bu dergide yazıları yayınlandı. Aziz Nesin'in Cumartesi dergisine ortak oldu. Seçici kurulda çalıştı. 1946'da Esat Adil, Sabahattin Ali ve Aziz Nesin ile birlikte “Gerçek” gazetesini çıkardılar. 1946 Ekim ayında Yığın dergisini Esat Adil ve Adil Yağcı ile birlikte çıkardılar.

       Öğretmenliğe yeniden döndükten sonra Boğazlayan-Yozgat'a tayini çıktı. Hastalığı nedeniyle Validebağ Sanatoryumu’nda yattı. Şubat 1947'de Sabahattin Ali, Aziz Nesin ve Mim Uykusuz'un çıkardığı Markopaşa kadrosuna girdi. Sık sık kapatılan bu derginin daha sonraları sorumlu müdürlüğünü üstlendi. Malum Paşa, Merhum Paşa, Hür Markopaşa gibi dergilerin de sık sık adı değişiyordu.

     1950'li yıllarda llgaz, gazetecilik yapmaya başladı. Sakıncalı olduğundan, gazeteler ve dergiler imzalarına pek yer vermediler. 1952-1960'ta Tan gazetesinde dizgici-düzeltmen ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Turhan Selçuk ve İlhan Selçuk'un çıkardığı Dolmuş dergisinde "Stepne" takma adıyla yazılar yazdı. Hababam Sınıfı, Pijamalılar (Bizim Koğuş), Don Kişot İstanbul'da bu dergide dizi olarak yayınlandı. Hababam Sınıfı'nı da, isminin sakıncalı olması nedeniyle "Stepne" (Yedek Lastik) takma adıyla yazdı. Ocak 1953'de Devam adlı şiir kitabını çıkardı ve bu kitap da toplatıldı.

     1961 Anayasası yürürlüğe girdikten sonra kendi adıyla yazı ye şiir yayınlayabilme olanağına kavuşan Rıfat llgaz; Demokrat İzmir, Akbaba, Vatan, Yeni Gün, Yeni Ulus gibi yayın organlarında ve kimi edebiyat dergilerinde yazı yazabildi. Sınıf Yayınlarını kurdu ve kendi kitaplarını yayınlayabildi. 1970'de Basım Şeref Kartını aldı.

     1974'de emekli oldu. Doğum yeri olan Cide'ye yerleşti. 12 Eylül 1980 döneminde gözaltına alındı. 70 yaşında gerekçesiz sorguya çekildi ve gözaltında kaldı. Tutukluluğu sona erince İstanbul'da, oğlu Aydın llgaz ile birlikte ölümüne kadar yaşamaya başladı. Bu olaylar "Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra" adlı kitabında anlatılır.

    Onu hepimiz ‘Hababam Sınıfı'nın yazarı olarak bildik. Altmış yayınlanmış kitabı olmasına karşın onun şairliğini, romancılığını ve öykü yazarlığını unutmamamız gerekir. Kitaplarında; çağdaş, ileri görüşlü, ulusumuzdan yana birlikteliği önerir.

Yıllarca kendisini bizden uzaklaştırmaya çalışan yönetimlerden sonra, demokrasi yolunda ülkemizdeki gelişmeler Rıfat IIgaz adını yeniden yücelttiyse de, Sivas olaylarının acısına dayanamayan duyarlılığı 7 Temmuz 1993 günü aramızdan ayrılmasına neden oldu.” 

- Rıfat Ilgaz'ın Eserleri -

Şiir:

Yarenlik (1943): 1946'da ikinci basımı yapıldı.

Sınıf (1944): Kovuşturmaya uğradı. 6 ay hapis yattı.

Yaşadıkça (1947): Toplatıldı.

Devam (1953): Toplatıldı.

Üsküdar’da Sabah Oldu (1954)

Soluk Soluğa (1962): Yeni şiir çok azdır, genellikle derleme.

Karakılçık (1969)

Uzak Değil (1971)

Güvercinim Uyur mu (1974)

Kulağımız Kirişte (1983)

Ocak Katırı Alagöz (1987)

Çocuk Bahçesi (1995): Çocuklar için şiirler

Bütün Şiirleri (1983): 9 cilt olarak

Bütün Şiirleri: 1927-1991 (2004)

Romanları:

Hababam Sınıfı (1957): Önce dizi hikâye olarak Dolmuş dergisinde yayınlandı. Sonradan roman olarak toplandı. Film uyarlamalarına esin kaynağı oldu. Ayrıca tiyatroda da sahnelendi.

Pijamalılar (Bizim Koğuş) (1959): Önce “Bizim Koğuş” adıyla yayınlandı. Daha sonra 1973'te “Pijamalılar” olarak çıktı.

Karadeniz’in Kıyıcığında (1969)

Halime Kaptan (1972)

Meşrutiyet Kırathanesi(1974)

Karartma Geceleri (1974): Yusuf Kurçenli tarafından filmi çekildi. Başrolünü Tarık Akan oynadı.

Sarı Yazma (1976)

Yıldız Karayel (1981)

Apartıman Çocukları (1984)

Hoca Nasrettin ve Çömezleri (1984)

Hababam Sınıfı İcraatın İçinde (1987)

Anı:

Yokuş Yukarı (1982)

Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra (1986)

Dördüncü Bölük (1992): Damian Croft tarafından İngilizceye çevrildi, Milet Publishing tarafından yayınlandı.

Köşe Yazıları:

Nerde Kalmıştık

Cart Curt

Öykü:

Radarın Anahtarı (1957)

Don Kişot İstanbul'da (1957)

Kesmeli Bunları (1962)

Nerde O Eski Usturalar (1962)

Saksağanın Kuyruğu (1962)

Şevket Ustanın Kedisi (1965)

Garibin Horozu (1969)

Altın Ekicisi (1972)

Palavra (1972): Önceden Don Kişot İstanbul'da adıyla yayınlandı.

Tuh Sana (1972)

Çatal Matal Kaç Çatal (1972)

Bunadı Bu Adam (1972)

Keş (1972)

Al Atını (1972)

Hababam Sınıfı Uyanıyor (1972)

Hababam Sınıfı Baskında (1972)

Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1972)

Rüşvetin Alamancası (1982)

Sosyal Kadınlar Partisi (1983)

Çalış Osman Çiftlik Senin (1983)

Şeker Kutusu (1990)

Çocuk Edebiyatı:

Bacaksız Kamyon Sürücüsü

Bacaksız Okulda

Bacaksız Paralı Atlet

Bacaksız Tatil Köyünde

Bacaksız Sigara Kaçakcısı

Öksüz Civciv

Küçük Çekmece Okyanusu

Cankurtaran Yılmaz

Kumdan Betona

Çocuk Bahçesi(Şiir)

Tiyatro Oyunları:

Hababam Sınıfı: Ulvi Uraz Tiyatrosu tarafından sahnelendi, 1965,

Hababam Sınıfı Uyanıyor: Filme çekildi.

Hababam Sınıfı Baskında

Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı: Filme çekildi.

Türk Çocukları Türk Çocukları: Çatalzeytin Festivalinde öğrenciler tarafından sahnelendi.

Çatal Matal Kaç Çatal (1972): Daha sonra “Uzun Eşek Oyunu” olarak yeniden yazıldı. Çatal Matal 1972'de Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu tarafından, Uzun Eşek ise Cide'de sahnelendi.

Abbas Yola Giden: 1993'de Kartal Rıfat Ilgaz Sahnesi Oyuncuları tarafından sahnelendi.

 

Ödülleri:

 

1982 Yıldız Karayel ile Madaralı Roman Ödülü

1982 Yıldız Karayel ile Orhan Kemal Roman Armağanı

1987 Ocak Katırı Alagöz ile Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü

1993 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü.

 

 



Bu yazı 1562 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI