Bugun...


İlknur KAMALI


Facebookta Paylaş









MODERNİST BİR ÖĞRETMEN VE YAZAR: SABRİ CEMİL YALKUT
Tarih: 01-11-2019 11:35:00 Güncelleme: 01-11-2019 11:35:00


Sabri Cemil Yalkut, asrın kapısında doğan ve Türk milletinin en buhranlı dönemlerinde eserlerini vermiş eğitimci, muharrir, şair ve idareci yönünü aynı potada eriterek vatanı için mücadele eden mümtaz şahsiyetlerden biridir. Cemil Efendi’nin oğlu olan Sabri Cemil Bey, halkın içinde yetişmiş, öğretmen ve idarecilik görevi nedeniyle Osmanlı Devleti sınırları içinde pek çok yeri dolaşmıştır. Sabri Cemil Bey, şiirleri, makaleleri, hikâyeleri, çeviri eserleri, mensur şiir ve tiyatrolarıyla önemli bir sanat ve fikir adamıdır. İdealist öğretmen olan Sabri Cemil öncelikle şiirleriyle tanınmıştır. Cemil Bey’in Yıldız (Üsküp), Yeni Mektep (Üsküp), Karesi (Balıkesir), Yeni Fikir (İstanbul), Tedrisat-ı İbtidaiyye Mecmuası (İstanbul) gibi süreli yayınlarda yazıları yayımlanmıştır. Sabri Cemil Bey, bir yandan çeşitli mecmua ve gazetelerde yayımlanan yazılarıyla kendini ifade ederken, öte yandan okulda öğrencisini, sokaklarda halkını aydınlatmak için gayret göstermiştir. Muharrir, yazılarında kimi zaman edebiyat ve dil konularına değinmiş, kimi zaman da pedagojiye yer vermiştir.

Sabri Cemil Bey, çocuklar için kaleme aldığı şiirleri, makaleleri, pedagojiye dair çeviri ve telif çalışmalarıyla Meşrutiyet dönemi ile Cumhuriyet döneminde adından sıklıkla söz ettirmiş öğretmen, yazar ve fikir adamıdır.

Yazar,  Meşrutiyet dönemi sanatçısı olmasına rağmen, eserlerini üretirken Milli edebiyat dönemi şair ve yazarlarından etkilenmiştir. Şair, Atatürk inkılâplarına bağlı yenilikçi bir kişiliğe sahiptir.

Sabri Cemil Bey’in eserleri onun çok yönlü ve yeniliğe açık bir isim olduğunun ispatı niteliğindedir. Sabri Cemil Bey’in eserlerinin ortak noktası ise hepsinin didaktik bir amaçla kaleme alınmış olmasıdır.

Sabri Cemil Bey, özellikle çocuklar için kaleme aldığı şiirleri ile Balkanlardaki çocuk edebiyatının öncüsü sayılmaktadır. Eğer bugün Balkanlar’da Türk edebiyatından söz edebiliyorsak bunda Sabri Cemil Bey’in payı oldukça fazladır.

Sabri Cemil Bey’in öğrencilerinden biri Türk edebiyatının unutulmaz yazarı Rıfat Ilgaz’dır. Rıfat Ilgaz’dan başka şair ve bürokrat (büyükelçi) Enis Behiç Koryürek, Atatürk’ün özel kalem müdürü Rıza Soyak ve özel bir bankanın kurucusu olan Kazım Taşkent de Sabri Cemil Bey’in öğrencileri olmuştur.  Aynı zamanda Sabri Cemil Bey, Atatürk’ün talimatıyla Cumhuriyet döneminde eğitim reformlarını düzenleyen isimler arasında yer alan önemli bir eğitimcidir.  

Sabri Cemil Bey’in sınıf arkadaşı Yahya Kemal Beyatlı’dır. Şairin yakın dostları arasında Reşat Nuri Güntekin, o dönemde İstanbul Üniversitesi’nde Türk Edebiyatı Tarihi dersini veren Köprülüzade Mehmet Fuad (Prof.Dr. Mehmed Fuad Köprülü),  Orhan Şaik(Gökyay), Hüseyin Nihal(Atsız) ve Pertev Naili (Boratav) vardır. Söz konusu isimler Sabri Cemil Bey’in yakın arkadaşları olmuşlar, uzun yıllar görüşmeye devam etmişlerdir .

Sabri Cemil Bey’in torunları içinde bilim, sanat ve edebiyat dünyasının yakından tanıdığı isimler vardır. Örneğin Sabri Cemil’in ilk kızı olan Nezahat Hanım’ın torunu Aslı Özyar, hâlen Boğaziçi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesinde Tarih Bölümü öğretim üyesidir. Yine Nebahat Hanım’ın oğlu Öktem Vardar, hâlen TED üniversitesi rektörü olarak görev yapmaktadır. Görüldüğü gibi, aile Türk kültürü ve bilim hayatına hizmet etmeye devam etmektedir.

Sabri Cemil Bey makalelerinde Meşrutiyet Döneminin dil ve edebiyat ile ilgili problemlerini ele almıştır. Sabri Bey, bilhassa Balkan dönemi yıllarında, başka bir ifadeyle, Üsküp İdadisinde çalışırken yaptığı çalışmalarda genellikle milli edebiyat hareketinin dil ve edebiyata dair düşüncelerini benimsemiştir.

Yazarın 1908’de Yıldız gazetesinde yayımlanan Lisanımız Sadeleşmelidir  başlıklı yazısı Ömer Seyfettin’in 1911 yılında kaleme aldığı Yeni Lisan başlıklı yazısı ile benzer bir içeriğe sahiptir. Bu durum, Ömer Seyfettin’in Sabri Cemil Bey’den etkilenmiş olabilceğini göstermektedir.

Sabri Cemil Bey, tiyatro eserlerini ise Balıkesir’de maarif müdürü olarak görev yaparken neşretme imkanı bulmuştur. Yazar, şehrin maarif müdürü olarak, bir yandan Balıkesir’deki okulların tiyatro grubu kurmasını teşvik etmiş, öte yandan tiyatro metin yazarlığı yapmak suretiyle bu sanatın Balıkesir’de yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır.

Bununla beraber, Sabri Cemil Bey hakkında akademik düzeyde yeterince çalışma yapılmamış, onun Türk edebiyat ve fikir dünyasındaki yeri tam olarak ortaya konulamamıştır. Bu çalışmaya, Sabri Cemil’in hayatı ve edebî eserleri üzerinde yeterince durulmadığı için başlanmıştır. Bu sebeple onun edebî kişiliği ve eserlerini tahlil etme ihtiyacı hissedilmiştir.

Bu kitabın Meşrutiyet Dönemi Türk Edebiyatı’nın bu üretken ve başarılı sanatçısını edebiyatla ilgilenen çevrelere tanıtabilmektir.

Sabri Cemil Bey’in makalelerinde öne çıkan sözler:

“Çocukta fikir var, irade var, kabiliyet var. Yanlış bir usul, bunların hepsini körletir.”

“Biz bugün ilerlemek istiyoruz. Lâkin ilerlemek demek hızlı gidip de

çamura batmak demek değildir. Çocukların ellerine vereceğimiz kandilleri ufak bir rzgâr

söndrecek olursa onlar karanlıkta kalır, yollarını şaşırırlar. Çocuğun göz, kulağı, beyni birer

fenerdir. Bunları daha mektepte parlatmak ister. Çocuğun fikri işlemeli, kendine mahsus

düşncesi olmalıdır.”

“Öyle mekteplerimiz vardır ki orada çocukların gramofon makinesinden farkı yoktur.

Onlar bırakıldığı yerde kalır, kurulduğu zaman harekete gelir, daha evvelce söylenmiş olan

şeyleri aynen tekrar eder. Garibi şurası ki çok defa ağızlarının söylediğini elleri tatbik edemez.”

“Ressam fırçasını, mhendis metresini, kunduracı çekicini nasıl severse siz de çocukları

öyle sevmelisiniz. Zira sevilen bir şeyde çirkinlikler, acı dikenler bırakılmaz.”

“Çocuk, manidar bir kitaptır.”

“Çocuğu hayal için değil, hayat için yetiştirmelidir.”

“Terbiyeden maksat çocuğu mmkn mertebe insan yapmaktır. İnsanı temyiz eden şey

ise akıl ve hürriyettir. Akıl bir kuvvettir ki yalnız maddî ve ayânî şeyler değil, umumî ve

mücerret kanunları da tanır; yalnız geçenleri değil, devam edenleri de bilir.”

“Çocuklarınız, ne iyi talim görmüş papağanlara, ne de moda resimlerine benzesin.”

“Çocuklarınızı itaate mecbur etmeyin. Onlara büyük bir hürriyet verin. Çok vakit geçmeden onlara büyük bir gelecek verdiğinizi anlayacaksınız. Bu sizin elinizde.”

 

 

 

 

 



Bu yazı 319 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI