Bugun...


İsmail UÇAKÇI


Facebookta Paylaş









TÜRK-İSLAM TARİKAT OCAKLARINI AYRIŞTIRAN BÖLÜCÜ FİKİRLER!
Tarih: 01-10-2018 13:26:00 Güncelleme: 01-10-2018 13:26:00


     Tarihi kaynakların aktardığı bilgilerden anlaşıldığı üzere Fetihle birlikte Anadolu’yu yurt edinen Oğuz Boyları, XIII. Yüzyıldan itibaren bu topraklarda Baba-î, Kalender-î, Haydar-i, Bektaş-î, Şad-î gibi adlarla anılan milli ve millet esasıyla faaliyetlerde bulunmuş tarikatlarını kurmuşlardır.

     Baba İlyas Horasan-i, Kalender Karaca Kürt Baba, Haydar-ı Sultan, Hacı Bektaş-i Veli, Baba Şad-i gibi Oğuz beyleri öncülüğünde kurulmuş bu tarikatlar, hakim devlet ya da beyliğin desteği ile güçlenmişler, Anadolu ve Türk dünyasında vakıflarını kurup, zaviyelerini açmışlardır.

     Tarihte Baba- î, Kalender- î, Celal- î gibi adlarla anılan devlet karşıtı isyanlara katılmış olan tarikat şeyh ve üyeleri hakim devletin istenmeyenleri durumuna düşerek, XIV Yüzyıldan itibaren zaviyeleri ellerinden alınmış, dergahlarına ekseriyetle Bektaş-î olmak üzere yönetim yanlısı tarikatların şeyhleri atanmış, üyeleri ise tehcir, sürgün gibi cezalarla isyan bölgelerinden uzaklaştırılmışlardır.

     Rumeli (Balkanlar)’ne yapılan Yörük tehcirleri, Yavuz Sultan Selim devrinde Konya, Karaman, Ankara, Kayseri Çankırı bölgelerinden alınarak Viranşehir, Varto, Muş, Hınıs, Eleşkirt, Patnos, Ağrı, Ercis, Van yörelerine yerleştirilen Celali, Milan, Hayderan, Bezeran, Karakeçili, Cibran’lı, Hasenan, Şipkan Türkmen Aşiretleri, Kıbrıs Adasına yapılan tehcirler ile XVIII. Yüzyıl Rakka tehcirleri örneklerdendir.

     Osmanlı döneminde cereyan eden isyanlar ve buna karşı yapılan tehcirlerle devlet, vatandaş arasında oluşmuş güven bunalımı hat safhaya çıkmış, Osmanlı Devleti çöküş dönemine girmiş iken, bu durumu lehlerine çevirmek ve kurmayı planladıkları Büyük Ermenistan’a Anadolu’yu toprak yapmak isteyen Ermeni diasporası 1890’lı yıllardan itibaren “Osmanlı Devleti misyonunu tamamladı, Dünya ve Anadolu Müslümanlarını kucaklayacak büyük bir İslam Devleti imdada geliyor, Anadolu’da Yetmiş iki millet var” gibi bölücü eylem ve söylemleri ile Türk Milletini kendi saflarına çekmeye çalışmışlardır.

Bu bağlamda.

     Yirmi dört Oğuz Boyunu, Türkmenleri, Yörükleri birbirinden ayrı göstermişler, Ahbaza, Kabardey, Karaçay, Karakalpak, Noğay, Kırımlı, Çavuş, Misket, Gürcü, Manav, Çiğil gibi adlarla anılan Kafkas ve Kırım göçmeni oymakları Çerkez, Tatar, Gürcü gibi adlar vererek yetmiş iki millet içerisinde yer vermişler iken, ekseriyetle Anadolu’nun doğusunda yurt tutmuş Kurmançi, Zaza diye adlandırılan ağız (lehçe) yapısını kullanan aşiret (oymak) ları, Kurmançi ve Zaza diye gruplandırmışlar ve bunlara ortak isim olarak Kürt adı vermişlerdir.

     Baba-î, Kalender-î, Haydar-i, Bektaş-î, Şad-î, Safevî gibi millet esasıyla faaliyet gösteren tarikatların talipli (sempatizan) lerine Alevî adı vermişler, Mevlevî, Nakş-î , Rufa-î, Halvet- î, Kadr-î, Uşak-î gibi Ümmet esasıyla faaliyet gösteren tarikat üyeleri ve sempatizanlarına da Sünnî adı vererek inanç anlamında bir birinden ayrı gibi göstermeye çalışmışlardır.

     Söz konusu yıllardan sonra Alevî, Sünnî, Kürt Alevîsi, Sünnî Kürt, Kurmançi, Zaza gibi ayrılıkçı isimler verilerek bir birinden, milletinden ve dininden kopartılmaya çalışılan bu Oğuz Türkmen evlatları üzerinde böl, parçala söylemlerini artırmışlardır.

     Bu eylem ve söylemlerden netice alamamışlar Alevî, Sünnî, Kürt Alevîsi, Sünnî Kürt, Kurmançi, Zaza diye ayrıştırdıkları Oğuz evlatları, kökeni Hoca Ahmet Yesevi’den gelen Türk-İslam Tarikat ocaklarını yakmasına engel olamamışlardır.

     Günümüzde, ekseriyetle Tunceli, Elazığ, Erzincan, Malatya, Kahramanmaraş, Adıyaman, Çorum, Amasya, Tokat, Sivas yöresinde yurt tutmuş “Kavili, Şeyh Hasanlar, Baba Mansur, Gevanlı, On-Erli, Koçgiri, Şadili, Balabanlı, Saltuklu, Canbeğ’li (Cilian-Cihanbeğli), Kuyumcu, Anamaslı, Karakeçili, Halaçoğlu, Barak, Çakallı (Çekolu, Çelekanlı), Karaca Kürd, Atmalı, Sinemli, Kılıçlı, Bali Tocik, Tilki, Şeyh Bezenli (Baziki, Şıhbizin), Lek, Atmalı, Şeyh Baylanlı (Balanlı, Baliyanlı), Bali Mişare, Hormekli, Halikanlı, Sorani, Laçikan (Laçin), Milli, Sererikiyan, Asişan (Aşiyan), Alhas, Kürecik, Xisdor (Hıdır-Hıdıkan), Dümbelliler, Abbas uşakları, Bahtiyar uşakları, Beyt uşakları, Butikanlı, Ferhat uşağı, Gülabi uşağı, İksorlu, Kormeşli, Rişvan (Reşi), Abdalalı gibi adlarla anılan Oğuz Türkmen Aşiretlerine bağlı 800 bin Kurmançi, 200 bin Zaza lehçesiyle konuşan Kürt Alevîsi adı almış bu Oğuz evlatları…

     Piri Türkistan, diğer bir anlatımla Türkistan’ın Piri Hoca Ahmet Yesevi yolunda giden ve söz konusu Türk-İslam Tarikatlarına bağlı, Hoca Ahmet Yesevi’yi “Şeyh Hasan On-Er, Sultan Sinemli, Sarı Saltuk, Şeyh Çoban, Dede Kargın, Baba Mansur, Uryan Hızır, Huybar Sultan, Geyikli Baba, Ağu İçen, Sarı Bal, Kalender Veli, Celal Ali Abbas, İmam Rıza, Gözü Kızıl, Kureyşan, Seyyid Cemal, Seyyid Sabun, Delil Bircan, Şeyh Ahmet, Şah İbrahim” gibi adlarla anılan ve günümüzde Anadolu’nun dört bir yanında yüzlerce şubesi bulunan tarikat ocaklarını halen yakıyorlar.

     Tarihte, Ermeni diasporası tarafından Yetmiş iki millet bölücü sloganı içerisinde, günümüzde de, kısa adı BOP olan Büyük İsrail diasporası tarafından Anadolu’da “Otuz altı etnik gurup var” denilerek milletinden, dininden soğutulmaya çalışılan Kürt Alevîleri tarikat ve buna bağlı ocakları ile asırlardır Türk Dünyası ve Anadolu’da Türk-İslam Sentezini yaşayıp yaşatıyor/inanç, ibadet geleneklerini işliyorlar.

Günümüzden örnekler:

     Kavili Aşireti: Tarihte, Zakirli, Rişvan,  Bozulus Türkmen teşekkülleri arasında kaydolun aşiret üyelerinin Maraş sancağı idari sahası, Hısn-ı Mansur (Adıyaman) Kazası idari sahası, Sivas Eyâleti idari sahası, Tokat idari sahası ve Çorum idari sahasında yurt tuttukları Osmanlı kaynaklarında yer almaktadır.

     Çorum yöresinde yirmiyi aşkın köyde yurt tutmuş aşiret üyelerinin Hüseyin-Abâd (Alaca) Nahiyesi idari sahasında kurulmuş Büyükkeşlik, Dereyazıcı, Değirmenönü, Akpınar, Kozluca, İmadözü, Ağcasoku, Kabilkışla ve Çikhasan köylerine, bazı taifelerinin Mecitözü Kazası idari sahasında kurulmuş Mustafa Çelebi, Bazarlı, Kadıderesi, Salıoğlu, Şakaklı, Mollahasanoğlu, Soycak-Saycak, Haydutoğlu, Palabıyık, Fındıklı ve Düdüklük köylerine, bazı taifelerin Çorum/Ortaköyü İlçesi Cevizli, Yaylacık ve Kızılhamza köylerine, bazı taifelerinin ise Çorum İli idari sahasında kurulmuş Sarıyer, Kanlıosman, Kadıderesi, Göpsen, Kirazlıpınar ve Mazıbaşı köylerine iskân edildikleri Osmanlı kaynaklarında yer alır.

     Tokat/İnallı Kazası idari sahasında kurulmuş Düdüklük, Pınaroğlu, Ağcasoku, Kıranyaycı, Morça, Değirmenönü, Çırçır, Kabil, Kuşkışla, Dutluca köyleri ile Kırşehir yöresinde de uzantıları bulunduğu anlaşılan aşiret üyelerinin, Adıyaman ili civarında kurulmuş Koru, Kayatepe, Rezip, Kömür köyleri gibi pek çok köyde yurt tuttukları ve bunların “bir kısmının kendisini Sünnî Kürt, bir kısmının Kürt Alevîsi, bir kısmının da Sünnî Türkmen adı ile tanımladıkları” ve Alevî inanç kültüründe bulunanlarının Ağuiçen ile Şeyh Çoban tarikat ocağına bağlı oldukları anlaşılmaktadır.

     Şeyh Balanlı Aşireti: Bayat Boyuna bağlı olduğu anlaşılan aşiret üyelerinin tarihte Malatya bölgesinde kurulmuş Aşiret-î Balyan Kazası ile Samsat Kazası idari sahasında kurulmuş yerleşim yerlerinde 12 oba da 243 hane olarak yaşadıkları Osmanlı kaynaklarında yer almaktadır.

     Günümüzde Malatya/Akçadağ, Doğanşehir, Yeşilyurt ilçe mıntıkaları, Adıyaman İli Yaylakonak köyü civarı, Kayseri ve Bozok ara bölgesi ile Konya yöresinde yurt tuttuğu anlaşılan aşiret üyelerinin “bir kısmının kendisini Türkmen Alevî, bir kısmının da Kürt Alevî adıyla tanımladıkları” görülen aşiret üyelerinin Alevî kültüründe bulunanlarının Kalender-î Tarikatı içerisinde faaliyet gösteren Ağuiçen ocağına bağlı ibadet geleneklerini sürdürdüğü ve ocakzade ailelerin atalarının Elazığ/Baskil İlçesi Nisar köyünden geldiği belirtilmektedir.

     Koçkiri Aşireti: Beğdili Boyuna bağlı olduğu bilinen aşiret üyeleri ekseriyetle Tunceli ve Erzincan yöresi olmak üzere Sivas idari sahasında kurulmuş eski adı Koçkiri olan Zara, İmranlı, Refaiye, Kangal, Suşehri, Hafik, Gürün, Divriği ilçeleri mıntıkasında ve Kayseri İli Sarız İlçesi idari sahasında yaşadıkları belirtilir.

     Aşiret üyelerinin bazıları Kürt Alevî’si, bazıları Sünnî Kürt kültüründe bulunduğu, bunların bir kısmı Zaza, bir kısmı da Kurmançi lehçesi konuştuğu ve Kürt Alevîsi inanç kültüründe bulunanları Türk-İslam tarikat ocaklarına bağlı olarak inanç, ibadet geleneklerini yaşadıkları bilinmektedir.

     Şeyh Bezenli Aşireti: Döğer Boyu arasında bulunan aşiretin Beyzeki, Baziki, Şıhbizin adı ile de anıldığı bilinir. Aşiret üyelerinin Kırıkkale/Balışeyh İlçesi Kösedurak ve Bıyıkaydın köyünde yurt tutmuş uzantıları kendilerini “Sünnî Türkmen” adı ile tanımladıkları, Sulakyurt İlçesi eski adı Şeyhşamil olan Alişeyh köyünde yurt tutmuş uzantıları kendilerini “Alevî Türkmen” adı ile tanımladıkları, Ankara/Haymana köylerinde yurt tutmuş uzantıları kendilerini “Sünnî Kürt” adı ile tanımladıkları, Mecitözü İlçesi Kayı köyünde yurt tutmuş uzantıları ise kendilerini “Kürt Alevîsi” adı ile tanımladıkları bilinmektedir.

     Saltuklu Aşireti: Kınık Boyuna bağlı olduğu anlaşılan aşiret adını, Hoca Ahmet Yesevî ocaklarında yetişmiş Sarı Saltuk adlı zati muhteremden aldığı anlaşılır. Aşiret üyelerinin Tunceli/Hozat ve Ovacık İlçesi idari sahalarında yurt tutmuş uzantılarından bir kısmının kendilerini “Kürt Alevîsi”, bir kısmının “Sünnî Kürt” adıyla tanımladıkları, Çorum/Alaca İlçesi Akça köyünde yaşayan uzantılarının kendilerini “Alevî Türkmen” adıyla tanımladıkları, Ankara/Koçhisar İlçesi ile Niğde/Bor İlçesi idari sahasında yurt tutmuş uzantıları da kendilerini “Sünnî Türkmen” adıyla tanımladıkları görülmektedir.

     Karakeçili Aşireti: Kayı Boyuna bağlı olduğu bilinen aşiret üyelerinin Çorum İli merkeze bağlı Karakeçili köyünde yurt tutmuş uzantıları kendileri “Kürt Alevîsi” olarak tanımladıkları, bu aşiretin uzantısı olan Boğazkale İlçesi Karakeçili köyünde yurt tutmuş akrabaları kendilerini “Sünnî Kürt” adı ile tanımladıkları, Kırıkkale İli Karakeçili İlçesinde yurt tutmuş uzantıları ise kendileri “Sünnî Türkmen” olarak tanımladıkları görülmektedir.

     Halaçoğlu Aşireti: Avşar Boyuna bağlı olan aşiretin Kırşehir merkeze bağlı Göllü köyünde yurt tutmuş uzantıları kendilerini “Sünnî Kürt” adı ile tanımladıkları, Çorum/Alaca İlçesi eski adı Halaçoğlu kışlası olan Alacahüyük kasabasında yurt tutmuş uzantıları ile Sungurlu İlçesi Kemallı köyünde yurt tutmuş uzantıları kendilerini “Alevî Türkmen” adı ile tanımladıkları, Çankırı/Kızılırmak İlçesi Halaçlı köyünde yurt tutmuş uzantıları ile Yozgat/Şefaatli İlçesi Halaçlı köyünde yurt tutmuş uzantılarının da kendilerini “Sünnî Türkmen” olarak tanımladıkları bilinmektedir.

 

Ayrıntılı ve kaynak bilgi için:

Oğuz Boyları, Aşiret, Oymak, Cemaatler 1-Bozoklar, 2-Üçoklar adlı eserlerimize bakınız.



Bu yazı 1918 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
YUKARI